سايت عربستان ـ تهيه وتنظيم : فاروق الأحوازي

موقعيت سرزمين

الاحواز
سرزميني است كه از سلسله جبال زاگروس شروع شده وپس از جاي دادن اراضي وسيع
جلگه اي به آبهاي خليج مي پيوندد و اين سرزمين به علت برخوداري از قابليت
هاي طبيعي متنوع، آب متوفر، خاك حاصلخيز و استعداد كشاورزي چهار فصل
وراهاي آبي به خليج و اقيانوس هند شاهد حظور تمدن زيادي در خود بوده است.
اين
جلگه بر سطح فرسايشي رسوبات جوان گسترش يافته است كه هنوز تپه هايي از
ساختمان گذشته آن در اطراف شهر الأحواز به چشم مي خورد. قسمت اعظم اين
جلگه از آبرفتهاي رود كارون، كرخه وجراحي به وسعت 41000 كيلومتر مربع
تشكيل شده است . اين جلگه باشيب ملايمي به سوي جنوب تا سواحل خليج ادامه
دارد . شمالي ترين آن حوالي دزفول است . قسمت جنوبي آن از اراضي بسيار پست
و مسطحي تشكيل شده است كه از تأثير جزر ومد درياچه به وجود آمده است.

خاكهاي اين جلگه را به سه قسمت:
1- خاكهاي درشت دانه نواحي مرتفع
2- خاكهاي ريزدانه آبرفتي
3- خاكهاي شور وقليايي جنوب جلگه
تقسيم
مي كند. خاكهاي مناطق كوهستاني شامل مقدار زيادي سنگهاي آهكي، نمكي و گچي
است . هم چنين الاحواز محل عبور سه رودخانه مهم كرخه، كارون، دز ورودهاي
ديگر مارون(جراحي) وخيراباد است.

موقعيت رودخانه كارون

رودخانه
كارون با مختصات جغرافيايي ′10/˚48 تا ′30/˚52 طول شرقي و′20/˚3 تا
′50/˚34 عرض شمالي از كوههاي زاگروس در حدود 75 كيلومتري جنوب غربي اصفهان
سرچشمه گرفته است و پس از پيمودن مسافتي و عبور از شهرهاي عبادان ومحمره
از طريق شاخه هاي بهمنشير و شط العرب به خليج تخليه مي شود، كل مساحت
آبريز كارون- دز در حدود 66930 كيلومترمربع مي باشد. رود كارون در حدود
75كيلومتري جنوب غربي اصفهان در ارتفاع حدود 3500 متر ازسطح دريا سرچشمه
گرفته و با عبور از سد شهيد عباسپور پس از پيمودن 400 كيلومتر در گتوند به
سطح 75متر از دريا نزول كرده و وارد دشت اقليم احواز مي گردد در قسمت
كوهستاني سرشاخه اصلي كارون شامل فرسان، بازفت و ونك به يكديگر پيوسته وپس
از پيمودن حدود 100 كيلومتر از شهر احواز عبور نموده و در جنوب آن پس از
طي 200كيلومتر از منطقه خشك جنوبي اقليم دشت به محمره مي رسد وپس از رسيدن
به محمره، كارون به دو شاخه بهمنشير وحفار تقسيم مي شود. شاخه حفار به شط
العرب پيوسته وشاخه ديگر يعني بهمنشير از طريق عبادان به خليج مي ريزد.

رودخانه دز
رودخانه
دز از ارتفاعات جنوب غربي زاگروس در حوالي بروجرد سرچشمه گرفته و پس از
پيمودن شاخه هاي ازنا، ماربر، سبزه، تيره، سرخاب و بختياري، جريان اصلي به
درياچه دز غلبه مي گردد. و پس از طي حدود 150 كيلومتر و عبور از مناطق
كشاورزي شمال دشت اقليم در شمال ملاثاني به كارون مي پيوندد.

طرح بزرگ نيشكر براي نابودي زمين و آبهاي سرزمين احواز
زه
آبهاي كشاورزي در كشت نيشكر از بزگترين منابع آلاينده رودخانه كارون بشمار
مي رود كه سهم بزرگي بلاخص از بابت افزايش شوري در اين ردوخانه را دارد
طرحهاي جنوب احواز( از احواز تا عبادان ومحمره) تمامي زه آب خود را به اين
رودخانيه تخليه مي نمايد بطور كل سالايانه حجمي برابر 1170 تا 4/1343
مليون مترمكعب زه آب كشاورزي اندازه گيري شده به رودخانه آب كارون ودز
تخليه مي گردد.

طرحهاي هفت گانه توسعه ونيشكر
1- واحد كشت وصنعت دانيال( شعبيه)
2- واحد كشت وصنعت دهخدا
3- واحد كشت وصنعت فارابي
4- واحد كشت وصنعت سلمان فارسي
5- واحد كشت وصنعت دعبل خزاعي
6- واحد كشت وصنعت ميرزا كوچك خان
7- واحد كشت وصنعت امير كبير
در اين بخش در مورد هريك از طرحهاي هفتگانه توسعه نيشكر مختصر توضيحي مي دهيم:


1-واحد كشت وصنعت دانيال ( شعبيه)
طرح
كشت وصنعت دانيال در محدوده اي به مساحت15800هكتار بين دو رودخانه شاخه
شطيط و دز در 30 كيلومتري جنوب شوشتر واقع شده است. محدوده فوق بخشي از
دشت شعبيه از توابع شهرستان شوشتر مي باشد كه از شمال به ارتفاعات شمالي
منطقه شعبيه، از غرب وجنوب به رودخانه دز و از شرق به رودخانه شطيط محدود
و به لحاظ موقعيت جغرافيايي در′37/˚31 تا ′55/˚31 عرض شمالي و ′37/˚48 تا
′50/˚48 طول شرقي قرار گرفته است.
زهكشي:
سست بودن اراضي شعبيه نسبت
به سواحل رودخانه دز و شطيط و شيب بسيار كم اراضي سبب عدم تخليه ثقلي زه
ابهاي جمع آوري شده از طريق شبكه زهكشي مي شود بنابراين به منظور انتقال
زه آبهاي ناشي از زه كشي اراضي كشاورزي و روان آبهايي كه در مواقع بارندگي
بوجود مي آيند از تلمبه خانه مستقر در انتهاي زهكشي اصلي با ظرفيت معادل
15 مترمكعب در ثانيه استفاده نموده وآبهاي فوق الذكر بهمراه پساب كارخانه
هاي تصفيه شكر و غيره به نقاط انتهاي رودخانه دز تخليه مي شود.


2-واحد كشت و صنعت دهخدا
طرح
واحد دهخدا در 15 كيلومتري شمال احواز در محدوده دهستان عنافچه واقع شده
است. طرح شامل 20هزار هكتار است كه 12 هكتار آن به كشت نيشكر ومابقي به
كشت متفرقه اختصاص مي يابد. محدوده شمالي اين واحد را انحناي رودخانه دز
قبل از پيوستن به كارون مشخص مي كند هم چنين شرق وجنوب آن توسط رودخانه
كارون وغرب آن بوسيله راه آهن احواز- انديمشك از اراضي جدا مي شود.
شبكه زهكشي:
در
اين طرح با استفاده از شبكه زهكشهاي سطحي و عمقي، مازاد آب آبياري و
رواناب بارندگي كه به دوصورت سطحي وعمقي از انتهاي مزارع و يا از زهكشهاي
عمقي هم چنين از آبهاي سرريز شده از سازه هاي ايمني به زهكشهاي جمع كننده
و شبكه زهكشي تخليه مي شود و در محل انتخاب شده جهت تخليه نهايي منتقل مي
گردد و در قالب مشخصات توپوگرافي منطقه وتأسيسات آبياري و قطعه بندي مزارع
نيشكر به محل تخليه نزديك روستاي دغاغله واقع بر مناطق ابتداي ورود
رودخانه به شهر احواز مي باشد.

3-واحد كشت وصنعت فارابي
منطق
طرح توسعه نيشكر واحد فارابي بفاصله 45 كيلومتري جنوب احواز وشرق كارون
قرار دارد. اراضي اين محدوده از شمال به روستاي مباركي سه و از جنوب به
روستاي دابوحيه محدود مي گردد و ضلع شرقي آن به ميل كره وضلع غربي آن به
جاده اصلي احواز- عبادان ختم مي گردد. ومساحت محدوده فارابي 15900 هكتار
به شكل مربع مستطيل است. موقعيت جغرافيايي اين واحد در ′52/˚30 تا ′20/˚31
طول شرقي و ′31/˚48 تا ′39/˚48 عرض شمالي اين واحد است.
حجم آب مورد نياز جهت آبياري واحد فوق بيش از 382 ميليون متر مكعب پيش بيني شده است.

شبكه زهكشي:
شبكه
زهكشي سطحي در واحد فارابي از سه شاخه زهكشهاي تخليه كننده درجه2 ويك شاخه
زهكشي تخليه كننده درجه يك يا اصلي تشكيل شده است كه نقش آنها عموماً
تخليه زه آب زهكشهاي عمقي مزارع مي باشد. زهكش اصلي جريان زهكشهاي درجه2
را دريافت كرده ودر ضلع غربي واحد فارابي در جهت تقريباً شمال به جنوب
زهكشهاي انتهايي در واحد غزالي تخليه وبه همراه زه آب واحد خزائي كه سه
واحد شرق كارون در جنوب احواز مي باشند به رودخانه تخليه مي گردنند، پيش
بيني مي شود كه معادل 4/76 مليون مترمكعب در سال مازاد آب كشاورزي از واحد
فارابي به رودخانه كارون تخليه مي گردد.

4-واحد كشت وصنعت سلمان فارسي
طرح
اين واحد در فاصله حدود 40 كيلومتري جنوب احواز در مسير جاده احواز-
عبادان قرار دارد. مركز اين منطقه با مختصات جغرافيايي ′18/˚48 طول شرقي
و′59/˚30 عرض شمالي مشخص مي شود. محدوده طرح به شكل يك چهارگوشه منظم به
ابعاد تقريبي 12 كيلومتر از جاده احواز- عبادان شروع و در جهت شرق تا 2
كيلومتري رودخانه امتداد مي يابد. در جهت شمال به جنوب نيز از محور
اسماعيليات ومباركي سه شروع وبه طول تقريبي 12 در جهت جنوب امتداد مي يابد.

مجموع
آب مورد نياز بالغ بر 2/378 مليون متر مكعب در سال برآورد شده وبيشترين
برداشت آب در ماههاي تابستان وپاييز كه رودخانه كمترين آبگذر را در طول
سال را داراست مي باشد.

شبكه زهكشي:
حداقل 06/60 ميليون مترمكعب
در سال مازاد آب كشاورزي از طريق زهكشي اصلي اين واحد با زه آب ديگر واحد
هاي خزاعي وفارابي تركيب وبه رودخانه كارون منتقل مي گردد.

5-واحد كشت وصنعت دعبل خزاعي
اراضي
اين طرح در محدوده جنوب احواز و در ساحل چپ كارون وبه فاصله حدود 35
كيلومتري از احواز واقع شده است. در شمال اين محدوده اراضي روستائي ودر
جنوب آن اراضي واحد كشت وصنعت نيشكر سلمان فارسي ( يكي از واحدهاي سه گانه
شرق رودخانه كارون) قرار دارد. حدود شرقي اراضي طرح نيز به جاده احواز-
عبادان و حدود غربي با فواصل 5/2 تا 7 كيلومتر به رودخانه كارون منتقل مي
گردد.
مجموع آب مورد نياز آن كه همچون بقيه طرحها از كارون تأمين مي شود بالغ بر 46 ميليون متر مكعب در سال است.
شبكه زهكشي:
حجم آب مازاد مورد نياز اراضي كشاورزي در اين طرح 397 مليون مترمكعب برآورد شده است.

6-واحد كشت وصنعت ميرزا كوچك خان
واحد فوق در جنوب واحد اميركبير ومتصل به آن قرار داشته وضلع شرقي آن به رودخانه كارون ضلع غربي به جاده احواز- محمره محدود مي گردد.
اين
واحده چسبيده به قطعه اميركبير بوده از فاصله 5/48 كيلومتر جنوب شهر احواز
آغاز شده وبه طول 5/21 تا فاصله 50 كيلومتري محمره امتداد مي يابد. عرض
اين قطعه بين 5/11 تا 5/18 كيلومتر نوسان دارد.
كل آب مورد نياز طرح
جهت آبياري اراضي نيشكر 509 ميليون متر مكعب وجهت مصارف صنعتي ومنازل
سازماني وفضاي سبز9/97 ميليون متر مكعب در سال برآورد شده است.
شبكه زهكشي:
پيش
بيني مي شود كه حداقل معادل 3/82 ميليون متر مكعب مازاد آب كشاورزي طرح
ميرزا كوچك خان به اراضي غرب طرح هاي فوق الذكر غلبه مي گردد.

7-واحد كشت وصنعت امير كبير
طرح
واحد فوق در 55 كيلومتري جنوب شهر احواز ودر حد فاصله رودخانه كارون وجاده
احواز- محمره واقع شده بطوريكه رودخانه در ضلع شرقي و راه آهن در ضلع غربي
آن قرار دارد. اين واحد از فاصله حدود 20 كيلومتري جنوب شهر احواز شروع
وبه طول 5/28 كيلومتر به موازات رودخانه كارون امتداد مي يابد. عرض اين
واحد از حداقل 5 كيلومترتا حداكثر5/12 كيلومتر نوسان دارد.
از لحاظ
تأمين آب كانالهاي آبياري اراضي نيشكر 509 ميليون مترمكعب در سال وجهت
مصارف صنعتي ومنازل سازماني وفضاي سبز9/97 مليون مترمكعب در سال برآورد مي
گردد.

شبكه زهكشي:
پيش بيني مي شود كه حداقل معادل 3/82 مليون متر
مكعب در سال مازاد آب كشاورزي از طريق زهكشي نهايي طرح در مجاورت مرز
ايران وعراق امروزي هدايت مي گردد.

وچرا نيشكر؟
نيشكر گياهي است
كه براي انجام رشد ونمو طبيعي نياز به آب فراوان دارد، بارندگي لازم براي
رشد نيشكر در سال حدود 1800 تا 2500 ميليمتر مي باشد در حاليكه متوسط
بارندگي در الاحواز 250 ميليمتر است. در واقع نيشكر براي آبياري نياز به
بيشتر از 2متر در سال بارندگي دارد. بنابراين نيشكر يك گياه صددرصد آبي
است وگياه تمام نياز رطوبتي خود را بايستي از طريق آبياري دريافت كند. در
اين ميان رودخانه كارون مهمترين منبع آبي اقليم بشمار مي رود واين رودخانه
به لحاظ هيدرولوژيكي تقريباً يك سيستم بسته است وبا حوزه هاي مجاور خود
ارتباط هيدرولوژيكي بسيار كم دارد وبه لحاظ شرايط توپوگرافي و خصوصيات
آبرفتهاي رودخانه تقريباً مازاد كليه آبهايي كه براي مصارف شهري كشاورزي
وصنعتي از رودخانه برداشت مي شود چه بصورت سطحي و چه بصورت زيرزميني
مجدداً به رودخانه مي گردد.
از نظر كيفي اجراي توسعه نيشكر بروي غلظت
املاح وساير عناصر شيمايي آب اثرات زيانباري برجاي گذاشته، تخليه جريانهاي
زهكشي به رودخانه طبيعتاً غلظت مواد شيمايي وبيولوژيكي رودخانه را افزايش
مي دهد. افزايش غلظت مواد شيمايي بطور عمده در جهت افزايش غلظت املاح
محلول مي باشد كه در زمره آنها كلروسديم، كلروسولفات كلسيم ومنيزيم وهم
چنين كربنات ها را مي توان نام برد.
براساس مطالعات انجام شده توسط
كارشناسان سرعت توسعه نيشكر غلظت اين املاح براي رود كارون بيش از 450
ميلي گرم درليتر مي باشد. اين رقم فقط اثرات توسعه هاي آبياري كشاورزي را
در مي گيرد واثرات توسعه هاي شهري وبخصوص گسترش صنايع در امتداد رودخانه
كارون در اين محاسبات منظور نشده است.

حال ببينيم كه چگونه شريان حياتي اقليم را به آلودگي كشانده اند؟
در
طرح توسعه نيشكر صرف نظر از زمان وهزينه هاي ناشي از عدم پيشرفت كار به
واقعيت تلخي مي توان پي برد وآن پساب هاي ناشي از زهكشي و آبشويي 120 هزار
هكتار از اراضي تحت كشت كه فجايع زيست محيطي زيادي به بار آورده است
واقليم را كانون بحرانهاي مختلف ( والبته هدفمند) قرار داده است.
شيرين
كردن اراضي شور مراحل مختلفي دارد تا در طي پنج تا شش سال اين زمين ها
شيرين شوند. شوري زمينها ي اقليم الاحواز در حال حاضر 60000هزار ميكروموس
برسانتي متر در حالي كه حداكثر شوري كه يك زمين قابل كشت بايد داشته باشد
8000 ميكرومس بر سانتي متراست وپسابهاي حاصل از زهكشي كه حاوي 52000
ميكرومس برسانتي متر شوري است به معجون آب كارون مخلوط شده وبه خورد ملت
الاحواز داده مي شود. در واقع ميزان شوري اين پسابها حدود 36 ميلي گرم در
ليتراست.

طبق استانداردهاي جهاني ميزان شوري آب شربي كه براي انسان
قابل تحمل است حدود 3 ميلي گرم در ليتر است در حاليكه طبق گزارشهاي كميته
بررسي كيفيت آب كارون در غالب اوقات بيش از 17 ميلي گرم درليتر است يعني
تقريباً 6 برابر تحمل يك انسان كه در آن صورت نه تنها انسان بلكه حيوانات
وجانوران وگياهان نيز بكلي نابود مي شوند . نابودي هزاران قطعه ماهي وديگر
آبزيان رودخانه كارون وبيماريهاي گوارشي و روده اي بلاخص شهروندان عباداني
ومحمره اي خود گواه اين مدعاست واز بين رفتن 6000000 اصل نخل خرما در
عبادان و محمره نيز از ديگر پيامدهاي آن است.
EC TDS كلروها سولفاتها سختي كل BOD COD

براي
مشخص شدن اثرات نامطلوب زهكشهاي طرح توسعه ونيشكر فقط كافي مقايسه اي بين
حدود استاندارد فاكتورهاي شاخص كيفي وآلودگي آب شرب و رودخانه وفاكتورهاي
آب شرب اهالي محمره داشته باشيم:

كيفيت آب شرب استاندارد

EC TDS كلروها سولفاتها سختي كل BOD COD

227 500 200 200 150 3/2 10- 2

كيفيت آب شرب شهرمحمره :

EC TDS كلرورها سولفاتها سختي كل BOD COD
3510 2240 849 450 636 7/3- 3 25- 12

نتيجه گيري:
‍با
نگاهي هرچند گذرا وسطحي به اجراي اين طرحها مي توان بسادگي دريافت كه اين
رژيم ظالم در واقع با يك تير چندين هدف را نشانه رفته است وآن همانا تشديد
وگسترش فقر وضلم در ميان ملت عرب الاحواز است، در واقع با بلعيدن اراضي
مهياء ومرغوب براي كشاورزي و همچنين آب رودخانه ها آنها توانستند ملت را
از معدودترين فرصت هاي خود براي اشتغال وامرار معاش يعني كشاورزي محروم
كنند . واضح ومبرهن است كه استيلاء ومصادره بيش از 120 هزار هكتار از
بهترين و مناسب ترين اراضي و زمين هاي مرغوب براي كشاورزي براي فصول مختلف
و تأمين آب مورد نياز اين طرح هاي مخرب از رودخانه هاي كارون ودز و هم
چنين اضافه بر آن بازگشت زه آب هاي اين طرح باين رودخانه وآلوده ساختن
مابقي موجود از آب، حاكي از اين نقطه است كه رژيم هدف هاي بسيار بزرگتر و
وسيعتري را براي اين ملت در سر مي پرواند هدف هاي شومي كه مطمناً ديگر
نخواهد توانست بنام توسعه و دروغهاي واهي امثال اينها به ملت عرب بپوشانند
وبطور قطع اين ملت با تكيه بر ايمان خود وبا لطف پروردگار خويش جلوي اين
اهداف ننگين خواهد ايستاد.

توضيحات:
TDS: بيانگر كل مواد جامد محلول در آب است (باقيمانده خشك).
EC : معرف قدرت يوني محلول براي انتقال جريان برق است ( واحد آن ميكروموس بر سانتي متر).
COD , BOD : شاخص آلودگي رودخانه (براي سنجش مواد آلي).

منابع وماخذ:
1-گزارش سازمان حفاظت محيط زيست « بررسي آلودگي صنعتي كشاورزي حوضچخ آبريز كارون».
2-گزارش كميته تخصصي استانداري«بررسي علل افزايش شوري آب روخانه دز- شحيطاط – گرگر وكارون بزرگ».
3-گزارش شركت توسعه ونيشكر وصنايع جانبي«ارزيابي اثرات محيطي اجراي طرح».
4-گزارش امور آب استان«منابع آلاينده رودخانه كارون بزرگ».
5-گزارش شركت توسعه نيشكر وصنايع جانبي« پيشرفت فيزيكي واحهاي هفت وميان آب».