دكتر مهرداد درويش‌پور

روز ۲۱ فوريه از طرف يونسكو به عنوان روز پاسداشت زبان مادرى ناميده شده است. به همين مناسبت روز گذشته در برخى از شهرهاى آذربايجان تظاهراتى برپا شد. تظاهركنندگان خواهان تدريس زبان آذرى در مدارس و دانشگاههاى استانهاى آذرى زبان بودند. اين تجمعات در برخى شهرها به خشونت كشيده شد و تعدادى نيز بازداشت شدند. همچنين در دانشگاه تهران، دانشجويان كرد و آذرى دست به تحصن زدند و خواهان تدريس زبانهاى كردى و آذرى در دانشگاه شدند. اما آيا مسئله تنها زبان مادرى است و يا ريشه‌هاى ديگرى دارد. مهرداد درويش‌پور، جامعه‌شناس مقيم سوئد به پرسشهاى ما در اين زمينه پاسخ داده است.

مصاحبه‌گر: میترا شجاعی

دویچه‌وله: می‌خواستم بدانم تا چه حد شما معتقدید که اگر دولت تصویب بکند که زبان مادری در مدارس باید تدریس بشود، این قضیه حل می‌شود، یا اینکه نه، تا چه حد اصلا این قضیه ریشه‌های دیگری دارد و این فقط یک بهانه است؟

درویش‌پور:  به گمان من این یک حق بی‌چون‌وچراست که می‌بایست کلیه گروههای قومی جامعه داشته باشند. اما همانطور که شما اشاره کردید، ماجرا جدی‌تر از این قضایاست. اگر اینها نتوانند در خواست‌های قومی و نيز ملی خودشان را به‌دست بیاورند، ما با یک وضعیت انفجار قومی روبه‌رو خواهیم شد. حتا خواست‌های قومی می‌تواند تبدیل به نزاع قومی بشود به دو دلیل: یکی اینکه جمهوری اسلامی بعنوان یک حکومت مرکزی شوونیستی اساسا مقوله‌ی قومی و ملی را انکار می‌کند و بر «امت» پافشاری می‌کند. دوم شرایط بین‌المللی که ایجاد شده و جهان در حال حركت به‌سمت یک فشار فزاینده علیه جمهوری اسلامی ایران است، این خطر وجود دارد که در عین‌حال بخشی از این تلاشها از طریق دامن‌زدن به نزاعهای قومی صورت بگیرد. راه‌حل قضیه به‌گمان من یک جامعه‌ی دمکراتیک و غیرمتمرکز است که در آن ستم قومی ریشه‌کن شده باشد. اين راه این شانس را فراهم خواهد کرد که گروههای قومی گوناگون ایران به‌گونه‌ای صلح‌جویانه و دمکراتیک در کنار یکدیگر زندگی کنند.

دویچه‌وله: آقای درویش‌پور این راه‌حلی که شما اشاره فرمودید، یک راه‌حل درازمدت و طولانی است. برای راه‌حل کوتاه‌مدت که الان داخل ایران روى آن بحث می‌شود، همین مسئله‌ی تدریس زبانهاست. ولی مخالفین این طرح معتقدند که با تدریس زبانهای قومی، یکپارچگی و به نوعی تمامیت ارضی ایران در خطر قرار می‌گیرد، بخصوص اینکه اکثر زبانهای قومی که ما در ایران داریم، زبان یکی از کشورهای همسایه است و این ممکن است مورد سوءاستفاده‌ی همسایگان ایران قرار بگیرد. نظرتان در این مورد چيست؟

درویش‌پور: من با این بحث مخالفم. از قضا اگر چیزی یکپارچگی ایران را با مخاطره روبه‌رو بکند، یک حکومت سرکوبگر متمرکزی هست که در واقع ابتدایی‌ترین حق یک گروه قومی چندین میلیونی را، اگر نگویم چند ده میلیونی، در رابطه با حق تدریس و آموزش زبان مادری انکار می‌کند. ما اگر اجازه بدهیم زبان مادری تدریس بشود، در واقع یک زمینه‌ی بهتری را فراهم کرده‌ایم برای اینکه گروههای قومی احساس نکنند برای خواندن و نوشتن به زبان مادری‌شان باید از این کشور جدا بشوند.

دویچه‌وله: در اینصورت بیم آن نمی‌رود كه زبان فارسی کم کم مضمحل بشود؟

درویش‌پور: ببینید، به نظر من تلاش برای اینکه به زور یک زبانی جاودانگی خودش را حفظ بکند، تلاش عبثی‌ست. وآنگهی فکر می‌کنم این واقعیت که زبان فارسی بهرصورت نه فقط در ایران، بلکه مثلا در تاجیکستان، افغانستان و بسیاری از مناطق دیگر همچنان خوانده و نوشته می‌شود، نشانگر این واقعیت هست که پایداری یک زبان صرفا به سیاست رسمی یک  دولت وابسته نیست و علائق ملی و قومی در تولید فرهنگ آن زبان نقش بسیار مهمی دارد.

دویچه‌وله: آقای درویش‌پور خیلی ممنون از اینکه نقطه‌نظراتتان را در اختیار شنوندگان ما گذاشتید.